Uzmanlık aktarım planı

Sorun büyük, hazırlık zayıf

• Kuruluşların yalnızca %8'i ayrılanların bilgisini tutarlı kaydediyor
• %16'sı bunu hiç denemiyor
• Engeller: zaman, kaynak ve üst yönetim desteği

Kaynak: APQC, 2025.

Uzmanla birlikte ne gider?

Bir uzman ayrıldığında kurumdan yalnızca bir kişi değil; sezgi, ilişki ve istisna bilgisi de çıkar.

Apollo programının bilgisinin büyük kısmı emekli mühendislerle kayboldu (DeLong, T+D 2005).

Açık bilgi, örtük bilgi

Ayrım Nonaka'nın bilgi yaratma modeline dayanır.

Adım 1: Risk altındaki bilgiyi bulun

1. Kritiklik: Bu bilgi olmazsa ne etkilenir?
2. Tekillik: Bu bilgiyi başka kim biliyor?
3. Örtüklük: Ne kadarı yazılı, ne kadarı akılda?
4. Zaman: Uzman ne zaman ayrılıyor?

Öncelik: kritik × tekil

TechnipFMC her ayrılan uzmanı ayrı bir proje olarak ele alıyor (APQC, 2025).

Adım 2: Yöntemleri seçin

• Gölgeleme: halef uzmanı gerçek işte izler
• Yaparak öğrenme: halef yapar, uzman geri bildirim verir
• Karar günlüğü: uzman varsayımlarını kısaca yazar
• Olay sonrası değerlendirme: plan ile sonuç karşılaştırılır
• İlişki devri: kilit paydaşlarla ortak görüşmeler

Deneyime dayalı uzmanlık rehberli deneyimle gelişir (Leonard ve Swap).

Örtük bilgiyi açan sorular

• "Bu durumda ilk neye bakarsınız?"
• "Kuralın işlemediği bir örnek anlatır mısınız?"
• "Yeni başlayan biri en çok hangi hatayı yapar?"
• "Bu kararda kimin görüşünü alırsınız?"

Halef yanıtları kendi cümleleriyle geri okur, uzman düzeltir.

Adım 3: Tek sayfalık aktarım planı

Zaman çizelgesi: 9–12 ay

Süre kısaysa en riskli 2–3 alana odaklanın.

Halef hazır mı? Dört seviye

1. İzledi, adımları anlatabiliyor
2. Uzman yanındayken yapabiliyor
3. Bağımsız yapıyor, yalnızca istisnada danışıyor
4. Öğretebiliyor, beklenmedik durumu yönetebiliyor

Kritik alanların çoğu Seviye 3'e ulaşınca plan tamamlanmış sayılır.

Kim ne yapar?

Puanlar arasındaki fark, nerede daha çok çalışılacağını gösterir.

Kültür olmadan plan işlemez

• Aktarımı uzmanın iş tanımına ekleyin
• Bunun için takviminde gerçek zaman açın
• Uzmanın katkısını görünür kılın ve tanıyın
• Bilgiyi güç sayan tutumu önce yöneticide değiştirin

DeLong'a göre rekabetçi kültürler bu çabayı zayıflatır.

Alıştırma: İlk planınızı çıkarın (15 dk)

1. Uzmanın üç kritik bilgi alanını yazın
2. Her birini kritiklik ve tekillikle puanlayın
3. En riskli alan için bir yöntem seçin
4. Hedef tarih ve hazırlık ölçütü belirleyin

Uzman, halef ve yönetici sonuçlarını karşılaştırsın.

Kaynaklar

• APQC, 2025 — Great Retirement, bilgi kaydı oranları
• Salopek, T+D, 2005 — DeLong'un risk ve kültür uyarıları
• Nonaka — örtük ve açık bilgi modeli
• Leonard ve Swap — Deep Smarts, deneyime dayalı uzmanlık
• After-action review — olay sonrası değerlendirmenin kökeni